ABD/İsrail-İran Savaşı, Rusya-Ukrayna cephesini nasıl etkiledi?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Milli İstihbarat Akademisinden Dr. Mehmet Çağatay Güler, ABD/İsrail- İran Savaşı’nın Rusya-Ukrayna Savaşı’na tesirlerini AA Tahlil için kaleme aldı.

***

Rusya, ortadan geçen 50 aya karşın Ukrayna’daki amaçlarını başarabilmiş değil. Moskova’nın savaştaki en temel gayesi, Ukrayna’ya tarafsız bir statü kazandırılması ve silahsızlandırılmasıdır. Bununla birlikte Moskova, son kertede dört oblastı (Zaporijya, Herson, Donetsk ve Luhansk) ihtiva eden alanı ilhak etmek istemektedir.

Süreç içerisinde yaşanan operatif ve stratejik kusurlar savaşın maliyetini giderek artırmış; Rusya‘yı teritoryal gayelerinde daralmaya zorlamış ve lakin maksimalist görülen siyasi maksatlarından vazgeçirememiştir. O denli ki bu maliyet kabaca son 80 yılda Rusların ve Sovyetlerin deneyim ettiği tüm savaşların getirdiği maliyetten en az beş kat daha fazla olarak hesaplanmaktadır. Bu kadar yüksek maliyetlerin karşılığında alandaki ilerleme vakit zaman metrelerle ölçülmektedir. Pokrovsk muharebesi yahut Çasiv Yar cephesi, bunun en somut örneğidir. Rus ordusunun son iki yılda ele geçirdiği alan yaklaşık 8 bin 500 kilometrekaredir. Ukrayna’nın toplam yüz ölçümü ise 603 bin kilometrekare civarındadır. Kelamın özü Rusya, Ukrayna’da süratli bir zafer planlarken, kendisini hem iktisadi hem de siyasi ve insani maliyeti son derece yüksek ve artmaya da devam eden bir yıpratma savaşı içerisinde bulmuştur.

Taraflar açısından mevcut tablo nasıl şekilleniyor?

ABD/İsrail- İran Savaşı başlamadan evvel alanda iki taraf için de olumlu bir denklem yoktu. Ne Rusya ne de Ukrayna hasmına amaçlarını dayatabilecek durumda değildi. Şu anda Ukrayna ordusu daimi bir silah, mühimmat ve askeri işçi ezası içerisinde. Ayrıyeten, cephedeki işçi son derece yıpranmış bir vaziyette ve bunun rotasyon yahut ikamesi mümkün görünmemektedir. Bu süreçte Moskova savunma endüstrisini efektif bir biçimde muharebe alanına entegre etmiştir. Kapasite faktörü ve iktisadi olarak sürdürülebilirlik Kremlin’in lehinedir. Buna karşın cephe düşmemiştir; Luhansk’ın kaybına karşın geri kalan bölgede Rus ordusu gayelerinin çok gerisindedir. Ayrıyeten, Ukrayna ordusu da hava savunma noktasında imkan ve kabiliyetlerini epey geliştirmiştir.

ABD/İsrail- İran Savaşı’nın Rusya’ya tesirleri nasıl kıymetlendirilebilir?

Bu konjonktürde ABD/İsrail- İran Savaşı’nın başlaması ve süregelen mevcut denklem, Rusya’ya somut kazanımlar sağlamış ve yeni fırsat pencereleri sunmuştur. Bu fırsatlardan en kıymetlisi ABD/İsrail- İran Savaşı, Rusya için iktisadi olarak can suyu olmuştur. Çünkü, Rus iktisadının zorlandığını ve savaş için verilen kayıplar sonucunda memleketler arası sistemdeki rakiplerinin gerisine düştüğünü görmek güç değil. Bu perspektifte İran savaşının global güç piyasaları üzerinde yarattığı tesir ve Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının petrol arzında yaşattığı daralma (yaklaşık 20 milyon varil), Rus iktisadına son derece olumlu yansımıştır. ABD idaresi, artan petrol fiyatlarını denetim altına alabilmek için Rusya’ya uyguladığı yaptırımları süreksiz olarak yumuşatmak zorunda kalmıştır. Bu çerçevede Rus petrolüne yönelik tavan fiyat uygulaması askıya alınmıştır. Nihayetinde bu durum Rusya’ya sadece mart ayında günlük 150 milyon dolar kazandırmıştır. Rusya’nın toplamda da 3 ila 5 milyar dolar ortasında ekstra petrol geliri kazandırması beklenmektedir.

İkinci olarak, başta ABD’nin tesiri olmak üzere üzerindeki milletlerarası kamuoyu baskısı azalmıştır. İran savaşı öncesinde ABD Başkanı Donald Trump’ın asli gündemi ve retoriği Ukrayna’daki savaşı bitirmeye odaklıydı. Bu retorik vakit zaman bağlantıları germekte ve savaşı tırmandırmakta, vakit zaman da barışı olduğundan yakın göstermekteydi. Rusya ise “Çok kayıp verdik ve şimdi istediğimizi tam olarak elde edemedik. Münasebetiyle temel gayelerimizi başarmadan durmak istemiyoruz.” görüşündeydi. Her ne kadar Kremlin’in karar sistemini etkilemese de memleketler arası kamuoyunun dikkatinin Ukrayna cephesinden kayması, ateş gücünü daha rahat artırabilme imkanı sağlamaktadır. Ayrıyeten, maksat nezaretini düşürmekte ve siyasi hareket alanlarını artırmaktadır. Rusya için kendini ve konumunu izah etme gayreti gütmeden ABD dahil öbür ülkelerle işbirliği fırsatlarını kaybetme tasası taşımadan savaşı sürdürmek, kayda bedel bir kazanımdır. İlaveten petrol kartının da tesiriyle dış siyasette Güney Kore’den Hindistan’a yeni fırsat pencereleri oluşmaktadır.

Üçüncü olarak, memleketler arası sistemdeki değişimi hızlandıracak ve ABD’nin itibarını sarsacak bir gelişme olması Moskova penceresinden son derece olumlu okunmaktadır. ABD’nin İran savaşında amaçlarını kısa vadede başaramaması bir yana, Körfez ülkeleri başta olmak üzere ittifak bağlarını ve prestijini zedelemiştir. Bu durum Rusya’nın çok kutuplu milletlerarası sistem tasavvuru için bulunmaz fırsat olarak kıymetlendirilmektedir. Rusya, yıllardır ABD hegemonyasının memleketler arası sisteme ziyan verdiğini, Washington’un ulusal çıkarları önünde hiçbir kural ve kaideyi tanımadığını ve bugünkü konjonktürde hegemonun aslında “hegemon” kudretinde olmadığını tartışmaktadır. ABD/İsrail-İran Savaşı da Moskova’nın bu argümanları için ampirik bir ispat niteliği taşıyabilir.

Özetlemek gerekirse ABD’nin İran ile girdiği savaş ve sonrasında fiyatları denetim altına almak için uyguladığı yaptırım muafiyetleri piyasaları yatıştırmamıştır. Bilakis cephede her metresi için binlerce asker kaybeden ve iktisadı daralan Rusya’ya, Ukrayna’daki savaşı daha da uzatabilmesi için milyarlarca dolarlık beklenmedik bir finansal takviye sağlamıştır. Süreksiz de olsa yaptırımlarda yaşanan esnemeye ek olarak ilginin de İran’a kayması, Rusya’nın üzerindeki barış baskısını hafifletmiştir. Tabiatıyla bu durum Rusya’ya hem iktisadi hem de siyasi hareket alanı kazandırmıştır.

Ayrıca ABD’nin İran’da itibar kaybetmesi, Rusya’nın milletlerarası sistemde revizyon arayışına katkı sağlamıştır. İran savaşının istek edilen biçimde icra edilememesi ve sonuçlandırılamaması, Rusya’ya Ukrayna savaşındaki yanlışlarını/başarısızlığını olağanlaştırma fırsatı sunmuştur. Güçlü devletler de kısa vadede görece daha güçsüz hasımlarına karşı başarısız olabilir. Bu Rusya’ya has değildir, ABD için de bu geçerlidir. ABD’nin itibar kaybı Rusya için başlı başına bir kazanım olmakla birlikte, bunun da ötesinde Moskova için kendi itibarını de tahkim etme fırsatı olarak kıymetlendirilebilir.

[Dr. Mehmet Çağatay Güler, Ulusal İstihbarat Akademisi]

Makalelerdeki fikirler muharririne aittir ve Anadolu Ajansının editoryal siyasetini yansıtmayabilir.